İnsan hayatını anlamaya çalıştığında çoğu zaman onu bir yol olarak düşünür. Sanki hayat belirli bir başlangıcı ve sonu olan, düz bir çizgi üzerinde ilerleyen bir yolculuktur. Oysa yaşam, çoğu zaman düz bir yol değil; daha çok bir akış gibidir. Bu nedenle hayatı anlamanın en açıklayıcı yollarından biri onu bir nehre ya da açık denizde ilerleyen bir tekneye benzetmektir.
Bir nehrin içinde ilerleyen tekneyi düşündüğümüzde, suyun her yerde aynı şekilde akmadığını hemen fark ederiz. Bazı yerlerde su sakindir; tekne neredeyse kendiliğinden ilerler. Kürek çekmek kolaydır ve yol almak zahmetsiz görünür. Ancak nehir her zaman böyle değildir. Bazı bölümlerde akıntı hızlanır, su daralır, kayalar ortaya çıkar ve ilerlemek güçleşir. Bu anlarda tekneyi aynı şekilde kullanmak mümkün değildir. Küreğin ritmi değişmeli, dikkat artmalı ve insan bulunduğu akıntıyı doğru okumayı öğrenmelidir.
İnsan hayatı da buna benzer bir akış içinde ilerler. Yaşam boyunca farklı dönemlerden geçeriz ve her dönem bizden farklı bir uyum ister. Çocukluk, bu akışın ilk büyük değişimlerinin yaşandığı dönemdir. İlkokula başlamak, bireyin hayatındaki ilk önemli geçişlerden biridir. Ev ortamının alışılmış düzeninden çıkıp daha geniş bir toplumsal dünyanın içine girilir. Ardından gelen ortaokul, lise ve üniversite yılları, insanın hem dünyayı hem de kendisini tanımaya başladığı bir öğrenme sürecidir.
Bu yıllarda yaşanan dostluklar, hayal kırıklıkları, başarılar ve başarısızlıklar yalnızca hatıra değildir. Aynı zamanda insanın hayatın değişen koşullarına uyum sağlamayı öğrendiği deneyimlerdir. Çünkü yaşam ilerledikçe insan sadece yeni durumlarla karşılaşmaz; aynı zamanda kendi tutumunu da yeniden kurmak zorunda kalır.
Hayatın ilerleyen dönemlerinde meslek seçimi, iş hayatı ve aile kurmak gibi yeni aşamalar ortaya çıkar. Bunlar insanın yaşamındaki önemli dönemeçlerdir. Her biri bir nehrin farklı bir bölümüne girmek gibidir. Bazen akıntı hızlanır ve insanın daha güçlü kürek çekmesi gerekir. Bazen su sakinleşir ve ilerlemek sabır gerektirir. Önemli olan, içinde bulunulan akıntının doğasını anlamaktır.
İnsan bu geçişleri çoğu zaman tek başına yaşamaz. Hayatın önemli anlarında çevremizde insanlar bulunur. Bir düğünde bir araya gelen kalabalık, yalnızca bir kutlama değildir. Aynı zamanda yeni bir hayat dönemine giren insanın kendisini daha güçlü hissetmesini sağlayan bir dayanışmadır. Benzer şekilde zor zamanlarda insanların bir araya gelmesi de tesadüf değildir. Bir kayıp yaşandığında ya da ağır bir acı ortaya çıktığında insanların birbirinin yanında olması, bireyin iç dengesini yeniden kurmasına yardımcı olur.
Bununla birlikte hayatın akışı her zaman insanın beklentilerine göre ilerlemez. Bazen planlar bozulur, bazen beklenmedik kayıplar yaşanır, bazen de insan kendisini hiç hesaplamadığı bir akıntının içinde bulur. Bu durum insanın önemli bir gerçekle yüzleşmesine neden olur: Hayatın büyük bir kısmı insanın kontrolünde değildir.
Ancak insanın elinde olan başka bir şey vardır. O da bu akışa nasıl karşılık vereceğidir.
Bir nehirde ilerleyen kürekçi akıntının yönünü değiştiremez. Aynı şekilde açık denizde ilerleyen bir kaptan rüzgârın yönünü belirleyemez. Fakat her ikisinin de yapabileceği bir şey vardır: Ellerindeki aracı doğru kullanmak. Küreğin ritmini ayarlamak, yelkeni doğru açmak ve dümeni dikkatle tutmak.
İnsan hayatında da benzer bir bilgelik söz konusudur. Olayların kendisi çoğu zaman insanın kontrolü dışındadır; fakat o olaylara verilen tepki büyük ölçüde bireyin elindedir. İnsan zamanla şunu öğrenir: Hayatın akışına karşı körü körüne direnmek çoğu zaman daha büyük bir sarsıntıya yol açar. Oysa akışı anlamaya çalışmak, gerektiğinde sabretmek ve gerektiğinde yön değiştirmek daha sağlam bir ilerleyiş sağlar.
Bu nedenle hayat yalnızca ulaşılması gereken hedeflerin toplamı değildir. Aynı zamanda bir denge kurma sanatıdır. İnsan bazen hızlanmayı, bazen yavaşlamayı, bazen de durup yönünü yeniden belirlemeyi öğrenir. Bu süreçte gerçek olgunluk, hayatın akışını tamamen kontrol edebilmekte değil; o akışın içinde dengede kalabilmektedir.
Sonunda insan şu gerçeği fark eder: Hayatın akışını değiştirmek çoğu zaman mümkün değildir. Ancak o akışın içinde nasıl ilerleyeceğini öğrenmek mümkündür. Belki de insanın yaşam boyunca edindiği en önemli bilgelik tam olarak budur.
Instagram : Mahmut Yetkin
