“Hepimiz bu zamanın ve bu yerin ziyaretçileriyiz. Biz sadece geçiyoruz. Buradaki amacımız gözlemlemek, öğrenmek, gelişmek, sevmek… ve sonra eve döneceğiz.” (Aborjin Atasözü)
Bu düşünce, hayatın geçiciliğini hatırlatırken aynı zamanda insanın yönünü de belirler. Çünkü insan, nereye giderse gitsin, bir geri dönüş ihtiyacını içinde taşır. Bu dönüş çoğu zaman bir eve, bir mahalleye, bir şehre ya da bir ülkeye doğru gibi görünür. Oysa daha dikkatli bakıldığında, bu yolculuğun asıl yönü dışarıdan içeriye doğrudur.
Doğada birçok canlı, ait olduğu yere şaşmaz bir şekilde döner. Bir Posta güvercini uzak mesafelerden yuvasını bulur, bir Somon balığı doğduğu sulara geri döner. Bu davranışlar, düzenin ve doğanın bir parçasıdır. Onlar için dönüş, zorunluluk ve sürekliliktir.
İnsan ise aynı kesinliğe sahip değildir. Çünkü onun evi yalnızca bir yer değildir. İnsan, gittiği her yere kendinden bir parça götürür ve döndüğünde bulduğu şey, bıraktığıyla her zaman aynı olmaz. Bu yüzden “eve özlem” dediğimiz duygu, çoğu zaman bir mekândan çok bir hâle duyulan özlemdir.
“Nereye gidersem gideyim, eve özlem duymaya başlıyorum” ifadesi, aslında insanın tanıdık olana yönelme eğilimini gösterir. Tanıdık olan; sokakların düzeni, insanların yüzü, sabahın kokusu, yağmurun bıraktığı izdir. Bunlar zihinde bir düzen hissi oluşturur. Düzen ise insanı sakinleştirir. Çünkü insan, kontrol edemediği şeyler karşısında huzursuz olur; ama tanıdığı ve anlamlandırabildiği şeyler içinde dinginlik bulur.
Eve dönüşün huzur vermesinin nedeni de burada yatar. Ev, dış dünyanın belirsizliğine karşı bir sınırdır. Orada insan, kendini kanıtlamak zorunda değildir. Olduğu hâliyle yeterlidir. Bu yüzden ev, insanın kendisiyle en az çatıştığı yerlerden biridir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır: İnsan, evi dışarıda aradığı sürece bu huzur geçici olur. Çünkü dış dünya değişkendir. Şehirler değişir, insanlar değişir, zaman her şeyi dönüştürür. Bugün huzur veren bir yer, yarın aynı etkiyi yaratmayabilir. Bu nedenle yalnızca dışarıdaki eve bağlı kalmak, insanı kırılgan hâle getirir.
Gerçek denge, insanın kendi içinde kurduğu “ev” ile mümkündür. Bu, kişinin kendi düşüncelerini, duygularını ve beklentilerini tanımasıyla oluşur. İnsan, kontrol edemeyeceği şeyleri kabullenip, kontrol edebileceklerine yöneldiğinde içsel bir düzen kurar. Bu düzen, dış koşullardan bağımsız bir sükûnet sağlar.
Eve dönüşün kendisi de başlı başına bir deneyimdir. İnsan yola çıktığında içinde hafif bir hızlanma hissi olur; sanki adımlar onu tanıdık olana doğru çekiyordur. Yaklaştıkça ayrıntılar belirginleşir: sokakların kıvrımı, binaların rengi, ağaçların gölgesi… Her şey hem aynı hem de biraz farklıdır. Bu noktada insan, geçmiş ile şimdi arasında ince bir çizgide yürür. Bir yandan hatırlamanın sıcaklığı, diğer yandan zamanın geçtiğini bilmenin hafif hüznü eşlik eder.
Kapıya ulaşıldığında ise kısa bir duraksama yaşanır. Sanki sadece bir mekâna değil, geçmişe de girilecekmiş gibi. İçeri adım atıldığında ilk hissedilen şey çoğu zaman derin bir gevşemedir. Omuzlar düşer, zihin yavaşlar, dış dünyanın gürültüsü geride kalır. Ardından tanıdık detaylar birer birer kendini gösterir ve insanın içinde sessiz bir tamamlanma duygusu oluşur.
Eve vardıktan sonra hissedilen şey yalnızca mutluluk değildir; aynı zamanda bir kabulleniştir. İyi ya da kötü, yaşanmış olan her şeyin insana ait olduğu duygusu belirir. İnsan, burada geçmişiyle daha az kavga eder. Kendini açıklama ihtiyacı duymadan var olabildiği bu alanda, içsel bir dengeye yaklaşır.
Bazen bir sonbahar esintisi, kendine özgü kokusu ve dokusuyla tanıdık bir şeyi taşır; insana fark etmeden eve dönüş hissini hatırlatır. Bu anlar, dış dünyadaki bir uyarıcının iç dünyadaki karşılığıyla buluştuğu anlardır. Ve insan o anda şunu fark eder: Aradığı şey hiçbir zaman tamamen dışarıda olmamıştır.
Sonuç olarak eve dönüş, yalnızca bir yolculuğun sonu değildir. İnsan için eve dönüş; dış dünyanın karmaşası içinde kaybolmadan, kendi iç düzenini koruyabilme becerisidir. Kişi, kendi içinde bir denge kurabildiğinde, bulunduğu yer neresi olursa olsun yabancı değildir.
Bu yüzden gerçek eve dönüş, bir kapıdan içeri girmekten çok daha fazlasıdır:
İnsanın, kendisiyle uyum içinde yaşayabildiği noktaya ulaşmasıdır.
